Sáng 13/7, tại Trụ sở Trung ương Đảng, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm và các đồng chí lãnh đạo Đảng, Nhà nước dự Phiên họp thứ 2 của Ban Chỉ đạo Trung ương về phát triển văn hóa Việt Nam. Hà Tĩnh - Người Làm báo trân trọng giới thiệu toàn văn bài phát biểu chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm.

Thưa các đồng chí trong Ban Chỉ đạo Trung ương về phát triển văn hóa Việt Nam,

Thưa toàn thể các đồng chí dự họp.

Qua nửa năm triển khai Nghị quyết số 80-NQ/TW, chúng ta đã hoàn thành một khối lượng công việc lớn, góp phần thúc đẩy ổn định và phát triển xã hội. Cơ chế lãnh đạo, chỉ đạo từ Trung ương đến địa phương đã được thiết lập; 100% bộ, ngành, địa phương đã tổ chức học tập, quán triệt Nghị quyết; 34/34 tỉnh, thành phố đã ban hành chương trình hành động. Nhiều văn bản quan trọng đã được ban hành, tạo cơ sở chính trị, pháp lý và tổ chức để triển khai Nghị quyết, như: Nghị quyết số 28/2026 của Quốc hội; Kế hoạch triển khai của Chính phủ; Kế hoạch triển khai đồng bộ các hệ giá trị quốc gia, hệ giá trị văn hóa, hệ giá trị gia đình và chuẩn mực con người Việt Nam trong thời kỳ mới và Nghị định của Chính phủ về hạ tầng văn hóa số. Một số địa phương đã chủ động xây dựng không gian sáng tạo, số hóa di sản, phát triển sản phẩm văn hóa và huy động doanh nghiệp, cộng đồng tham gia.

Tuy nhiên, kết quả sáu tháng đầu triển khai Nghị quyết cho thấy khoảng cách từ chủ trương đến sản phẩm, từ chương trình đến tác động thực tế còn lớn. Trong khi 100% địa phương đã hoàn thành chương trình hành động thì khối bộ, ngành và cơ quan Trung ương mới có 16/22 cơ quan hoàn thành, đạt 72,7%. Nguồn chi ngân sách cho văn hóa hiện mới khoảng 1,5% tổng chi ngân sách nhà nước, trong khi Nghị quyết yêu cầu tối thiểu 2%.

Ngoài những hạn chế nêu trên, thực tiễn cũng đang bộc lộ “bốn khoảng trống” lớn cần được nhận diện đầy đủ và sớm khắc phục.

Bốn khoảng trống
- Khoảng trống thứ nhất: Đó là sức hấp dẫn và năng lực lan tỏa của các giá trị văn hóa tích cực trong môi trường số chưa theo kịp tốc độ phát triển của các nền tảng và nội dung số. Khi không gian số ngày càng định hình nhận thức, thị hiếu và lối sống xã hội, khoảng trống này đặt ra thách thức đối với năng lực chuyển hóa vốn văn hóa dân tộc thành sức mạnh mềm và quyền dẫn dắt giá trị. Nếu không sớm khắc phục, các giá trị ngoại sinh sẽ ngày càng chiếm ưu thế, làm suy giảm sức hấp dẫn của văn hóa dân tộc và đặt ra thách thức mới đối với việc gìn giữ bản sắc, củng cố niềm tin và truyền thừa hệ giá trị Việt Nam.
- Khoảng trống thứ hai: Đó là năng lực chuyển hóa di sản văn hóa thành nguồn lực dữ liệu, tri thức số, tài sản trí tuệ và sức sáng tạo quốc gia. Việt Nam sở hữu hơn 40 nghìn di tích lịch sử-văn hóa, danh lam thắng cảnh; gần 70 nghìn di sản văn hóa phi vật thể, trong đó có 38 di sản được UNESCO ghi danh. Tuy nhiên, phần lớn kho tàng di sản ấy vẫn chưa được số hóa, chuẩn hóa và kết nối thành dữ liệu dùng chung; chưa được bảo hộ, khai thác hiệu quả dưới dạng tài sản trí tuệ; chưa trở thành tri thức số, sản phẩm sáng tạo và nguồn lực cho giáo dục, công nghiệp văn hóa và trí tuệ nhân tạo. Đây chính là khoảng trống cần được lấp đầy để biến vốn văn hóa thành sức mạnh mềm và động lực phát triển mới của đất nước.
- Khoảng trống thứ ba: Đó là năng lực sáng tạo các sản phẩm văn hóa có sức cạnh tranh quốc gia còn hạn chế. Chúng ta có một kho tàng văn hóa phong phú, nhưng chưa tạo ra được nhiều tác phẩm văn học, điện ảnh, âm nhạc, nghệ thuật, thiết kế, trò chơi, nội dung số có khả năng trở thành biểu tượng văn hóa Việt Nam trong khu vực và trên thế giới. Khoảng cách giữa vốn văn hóa lớn với năng lực sáng tạo, sản xuất và thương mại hóa sản phẩm văn hóa vẫn còn đáng kể. Đây là điểm nghẽn cần được tháo gỡ để biến văn hóa từ tài nguyên tiềm năng thành năng lực cạnh tranh thực tế của quốc gia.
- Khoảng trống thứ tư: Đó là thể chế và hệ sinh thái phát triển công nghiệp văn hóa. Nghị quyết đặt mục tiêu các ngành công nghiệp văn hóa đóng góp 7% GDP vào năm 2030 và 9% vào năm 2045, trong khi tỷ trọng hiện nay mới chỉ đạt khoảng 4% GDP. Khoảng cách ấy cho thấy chúng ta vẫn thiếu một hệ sinh thái đồng bộ về thể chế, thị trường, dữ liệu, nhân lực và cơ chế huy động nguồn lực để chuyển hóa sức sáng tạo văn hóa thành sức sản xuất mới và động lực tăng trưởng của quốc gia.

Thưa các đồng chí,

Những quan điểm chỉ đạo, mục tiêu, tầm nhìn và khát vọng phát triển đã được xác lập rõ trong Nghị quyết số 80-NQ/TW. Trên tinh thần đó, tôi đề nghị quán triệt thêm “ba chuyển dịch lớn”, phù hợp với nền văn hóa xã hội chủ nghĩa Việt Nam trong giai đoạn mới.

Thứ nhất, chuyển từ tư duy coi văn hóa là một lĩnh vực phát triển sang xác lập văn hóa là nền tảng tinh thần của xã hội, là trụ cột của phát triển, động lực tăng trưởng mới, hiện diện trong mọi quyết sách về kinh tế, chính trị, giáo dục, khoa học, công nghệ, quốc phòng, an ninh, đối ngoại và quản trị quốc gia.

Thứ hai, chuyển từ không gian văn hóa truyền thống sang phát triển văn hóa trong cả không gian thực và không gian số. Xây dựng năng lực tự chủ về dữ liệu, nền tảng và nội dung văn hóa Việt Nam, coi đây là một bộ phận quan trọng của chủ quyền quốc gia trong thời đại số, đồng thời tiếp thu có chọn lọc tinh hoa văn hóa nhân loại để làm giàu thêm bản sắc dân tộc.

Thứ ba, chuyển từ tư duy bảo tồn là chủ yếu sang kết hợp chặt chẽ giữa bảo tồn và sáng tạo, để văn hóa không chỉ gìn giữ các giá trị truyền thống mà còn tạo ra tri thức mới, tài sản trí tuệ, sản phẩm, thị trường và sức mạnh mềm quốc gia.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm phát biểu chỉ đạo phiên họp. Ảnh: Đăng Khoa, Báo Nhân dân.

Trên cơ sở nhận thức đó, tôi yêu cầu trong 6 tháng cuối năm, Ban Chỉ đạo tập trung thực hiện bốn nhiệm vụ trọng tâm để tạo nền tảng phát triển văn hóa những năm tiếp theo.

Thứ nhất, tiếp tục hoàn thiện thể chế, tạo đột phá nhằm giải phóng sức sáng tạo của toàn xã hội, huy động, phân bổ và sử dụng hiệu quả mọi nguồn lực cho phát triển văn hóa.

Đảng ủy Chính phủ chỉ đạo Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch chủ trì, phối hợp các bộ, ngành liên quan tập trung xây dựng, hoàn thiện đồng bộ hệ thống pháp luật, cơ chế, chính sách về văn hóa, bảo đảm văn hóa phát triển tương xứng với vị trí, vai trò là nền tảng tinh thần của xã hội, nguồn lực nội sinh và động lực quan trọng cho phát triển đất nước. Khẩn trương hoàn thiện các đạo luật, cơ chế chính sách có tính nền tảng, tạo hành lang pháp lý thuận lợi cho hoạt động sáng tạo, sản xuất, phổ biến, thụ hưởng các giá trị văn hóa; trong đó trọng tâm là xây dựng Luật Bản quyền tác giả, Luật Hoạt động nghệ thuật, Luật Công nghiệp văn hóa, nghiên cứu đề xuất xây dựng Luật Văn học, tổ chức triển khai có hiệu quả Nghị định về hạ tầng văn hóa số và tiếp tục hoàn thiện các văn bản hướng dẫn thi hành, tạo môi trường pháp lý minh bạch, thúc đẩy phát triển thị trường văn hóa và các ngành công nghiệp văn hóa.

Đồng thời, hoàn thiện cơ chế quản trị phát triển văn hóa theo hướng hiện đại, lấy dữ liệu, tiêu chuẩn và kết quả thực tiễn làm cơ sở đánh giá, điều hành; xây dựng, ban hành và tổ chức vận hành Bộ chỉ số văn hóa quốc gia, Bộ chỉ số thống kê về đóng góp của các ngành công nghiệp văn hóa đối với phát triển kinh tế, cùng với Bộ chỉ số theo dõi, đánh giá việc thực hiện Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam. Đẩy mạnh chuyển đổi số, phát triển hạ tầng văn hóa số, hoàn thiện cơ chế chia sẻ, khai thác nguồn tài nguyên văn hóa trên môi trường số, tạo nền tảng cho đổi mới sáng tạo và mở rộng không gian phát triển văn hóa.

Cùng với đó, rà soát, cập nhật, hoàn thiện các chiến lược, quy hoạch, chương trình phát triển văn hóa phù hợp với yêu cầu giai đoạn mới, trọng tâm là Chiến lược phát triển văn hóa Việt Nam đến năm 2035, tầm nhìn đến năm 2045, bảo đảm sự thống nhất giữa mục tiêu phát triển văn hóa với phát triển kinh tế-xã hội. Qua đó, từng bước chuyển mạnh từ tư duy quản lý văn hóa sang tư duy kiến tạo phát triển; phát huy vai trò chủ thể sáng tạo của nhân dân, khuyến khích sự tham gia của doanh nghiệp, tổ chức xã hội và cộng đồng; huy động tối đa các nguồn lực trong và ngoài nhà nước để xây dựng nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc, có sức cạnh tranh và khả năng lan tỏa trong thời kỳ mới.

"Tôi yêu cầu Đảng ủy Chính phủ xác định xây dựng chủ quyền văn hóa trên không gian số là nội dung hết sức quan trọng trong xây dựng nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc."

Thứ hai, đẩy mạnh xây dựng chủ quyền văn hóa trên không gian số nâng cao sức hấp dẫn và khả năng lan tỏa và bảo vệ các giá trị văn hóa Việt Nam.

Trong môi trường số, sự cạnh tranh giữa các dòng chảy văn hóa diễn ra ngày càng mạnh. Sự giao thoa, tiếp biến văn hóa là xu thế tất yếu, tạo điều kiện để Việt Nam tiếp thu tinh hoa văn hóa nhân loại, nhưng đồng thời cũng đặt ra yêu cầu cấp thiết phải nâng cao năng lực tự chủ, khả năng định hướng và sức đề kháng của nền văn hóa dân tộc.

Thực tế cho thấy, các sản phẩm văn hóa có lợi thế về công nghệ, nền tảng và khả năng phân phối toàn cầu đang tác động sâu rộng đến nhận thức, thị hiếu, lối sống, nhất là đối với thế hệ trẻ. Trong khi đó, nhiều giá trị văn hóa Việt Nam chưa được thể hiện tương xứng trên không gian số; một bộ phận người dân, nhất là thế hệ trẻ, có xu hướng tiếp cận, ghi nhớ và hiểu biết nhiều hơn về văn hóa nước ngoài so với chính những giá trị văn hóa của dân tộc.

Tôi yêu cầu Đảng ủy Chính phủ xác định xây dựng chủ quyền văn hóa trên không gian số là nội dung hết sức quan trọng trong xây dựng nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc. Không gian số không chỉ là nơi đưa các giá trị văn hóa lên môi trường mới, mà phải trở thành không gian để văn hóa Việt Nam hiện diện, được nhận biết, được yêu thích, được lan tỏa và có khả năng tham gia định hướng giá trị xã hội.

Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương chủ trì, phối hợp các cơ quan liên quan tham mưu định hướng công tác tuyên truyền, giáo dục, nâng cao nhận thức xã hội về giá trị văn hóa Việt Nam; đổi mới phương thức truyền thông, nhất là trên các nền tảng số, để đưa hệ giá trị quốc gia, hệ giá trị văn hóa, hệ giá trị gia đình và chuẩn mực con người Việt Nam đến gần hơn với nhân dân, đặc biệt là thế hệ trẻ.

Đảng ủy Chính phủ chỉ đạo xây dựng và triển khai Chương trình phát triển không gian văn hóa số quốc gia; hoàn thiện cơ chế, chính sách phát triển các nền tảng, kênh truyền thông và hệ sinh thái nội dung văn hóa số mang bản sắc Việt Nam. Phải có cơ chế huy động sự tham gia của Nhà nước, doanh nghiệp, tổ chức xã hội và cộng đồng sáng tạo trong việc sản xuất, phổ biến các sản phẩm văn hóa có chất lượng, có sức hấp dẫn và khả năng cạnh tranh trong môi trường số.

"Phấn đấu đến năm 2030, Việt Nam xây dựng được môi trường văn hóa số lành mạnh, trong đó các giá trị văn hóa Việt Nam có vị trí tương xứng, có sức hấp dẫn, sức cạnh tranh và khả năng lan tỏa mạnh mẽ; người Việt Nam, đặc biệt là thế hệ trẻ, hiểu sâu sắc hơn về lịch sử, văn hóa dân tộc, đồng thời có năng lực tiếp nhận có chọn lọc tinh hoa văn hóa nhân loại, góp phần củng cố nền tảng tinh thần của xã hội và nâng cao sức mạnh mềm quốc gia."

Điện ảnh, văn học, âm nhạc, nghệ thuật biểu diễn, mỹ thuật, thiết kế, xuất bản, trò chơi điện tử, hoạt hình và các sản phẩm nội dung số không chỉ là hoạt động văn hóa, mà còn là những phương tiện quan trọng để kể câu chuyện Việt Nam với thế giới. Vì vậy, cần có cơ chế phát triển, đặt hàng, đầu tư có trọng điểm đối với các tác phẩm, sản phẩm văn hóa có chất lượng nghệ thuật cao, có khả năng tiếp cận công chúng lớn, có giá trị giáo dục, có khả năng cạnh tranh và lan tỏa quốc tế.

Ban Chỉ đạo Trung ương cần định kỳ kiểm tra, đánh giá kết quả thực hiện; không chỉ đánh giá bằng số lượng sản phẩm văn hóa được đưa lên môi trường số, mà phải đo lường bằng mức độ nhận diện, sức hấp dẫn, khả năng lan tỏa của các giá trị văn hóa Việt Nam và sự chuyển biến trong nhận thức, tình cảm, hành vi văn hóa của người dân, nhất là thế hệ trẻ.

Phấn đấu đến năm 2030, Việt Nam xây dựng được môi trường văn hóa số lành mạnh, trong đó các giá trị văn hóa Việt Nam có vị trí tương xứng, có sức hấp dẫn, sức cạnh tranh và khả năng lan tỏa mạnh mẽ; người Việt Nam, đặc biệt là thế hệ trẻ, hiểu sâu sắc hơn về lịch sử, văn hóa dân tộc, đồng thời có năng lực tiếp nhận có chọn lọc tinh hoa văn hóa nhân loại, góp phần củng cố nền tảng tinh thần của xã hội và nâng cao sức mạnh mềm quốc gia.